Serbest Bölge Şirketleri, Türkiye’de ihracata yönelik yatırımları ve üretimi teşvik etmek, doğrudan yabancı yatırımları ve teknoloji girişini hızlandırmak, işletmeleri ihracata yönlendirmek ve uluslararası ticareti geliştirmek amacıyla kurulmaktadır. Serbest bölgelerin kamu kurumları ve kuruluşları, yerli veya yabancı gerçek ya da tüzel kişiler tarafından kurulması ve işletilmesi, Cumhurbaşkanı tarafından karara bağlanmaktadır. Bu nedenle, serbest bölgede faaliyet gösterecekler için yerli veya yabancı sermaye sınırlaması bulunmadığından, bu bölgeden sağlanan avantajlar (teşvikler ve vergi muafiyeti) açısından yerli ve yabancı sermaye arasında bir ayrım yapılmamaktadır.
Türkiye’deki serbest bölgeler, ülkenin diğer kısımlarından ayrı tutulmuş ve bu bölgelere ticari faaliyetler ve üretim artışı için daha geniş avantajlar sağlanmıştır. Bulundukları ülkelerin gümrük, finans veya dış ticaret hükümleri, bu bölgelere kısmen uygulanmakta veya uygulanmamaktadır.
Türkiye’de serbest bölgeler, birkaç nedenle gereksinimleri karşılayan şirketler için popüler bir uygulama olmuştur. Bu, hem malların ihracatını hızlandıran hem de kolaylaştıran bir adımdır; teknoloji gelişimine ve sermaye büyümesine katkıda bulunacak bir zemin oluşturarak, sanayide gerekli olan hızlı ve yeterli miktarda hammadde ve ara parçaların teminini sağlamakta, tanınan avantajlar ve teşvikler sayesinde düşük maliyetli ürünlerin üretimine zemin hazırlamaktadır. Fidelis Hukuk Bürosu olarak, bu makalede bir serbest bölgede şirket kurmanın avantajlarını ve şirket kurarken dikkate alınması gereken noktaları ele alacağız.
TÜRKİYE’DE SERBEST BÖLGE ŞİRKETİ KURMANIN AVANTAJLARI
Serbest bölgenin sağladığı fırsatların ilki, bazı vergi muafiyetleridir. Serbest bölgede üretim yapan kullanıcılar, bu bölgedeki kazançları için kurumlar vergisi veya gelir vergisi ödemekle yükümlü değildir.
Aynı zamanda, kullanıcı, serbest bölgede istihdam edilen çalışanlarına ödenen maaşlar üzerinden gelir ve kurumlar vergisi ödemekten muaf olacaktır; bu muafiyet, üretilen ürünlerin FOB (serbest yükleme) değerinin en az %85’ini ihraç etmesi şartıyla geçerlidir.
Üretim faaliyetinde bulunan kullanıcılar, serbest bölgede faaliyetlerin başlaması ve devamı için yapılması gereken işlemler ve sözleşmeler için damga vergisi ve ücretlerinden muaf tutulacaktır.
Çifte vergilendirme açısından, serbest bölgelerde faaliyet gösteren kuruluşlar, Çifte Vergilendirme Anlaşması’nın hükümlerinden yararlanabileceklerdir.
Bunlara ek olarak, malların Türkiye’den veya diğer ülkelerden gelmesine ve serbest dolaşımda olup olmamasına bağlı olarak gümrük vergisi muafiyetleri bulunmaktadır.
İkinci olarak, serbest bölgeler temel hükümlerinin uygulanması açısından Türkiye gümrük bölgesi olarak kabul edilmekle birlikte, gümrük işlemleri açısından Türkiye gümrük bölgesi dışında sayılmaktadır. Bu nedenle, Türkiye ile serbest bölge arasında alışveriş, ihracat (Türkiye’den serbest bölgeye satış) ve ithalat (serbest bölgeden Türkiye’ye satış) hükümlerine tabidir. Ayrıca, serbest bölge ile diğer ülkeler arasındaki ticarette dış ticaret hükümleri uygulanmamaktadır. Serbest bölgelerin Türk gümrük bölgeleri olarak kabul edilmemesi nedeniyle, Serbest Bölgeler Yasası’nda belirtilen bazı Türk yasaları bu bölgelerde uygulanmayacaktır.
“Uygulanamaz Hükümler” başlıklı maddede belirtilen yasalar şunlardır:
- Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun No. 4817
- Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu No. 4875
- Pasaport Kanunu No. 5682
- Ölüm ve yangın, kanalizasyon inşaatı ve onarımı, içme, kullanma, sanayi suyu sağlama ve gaz, su ve elektrik tüketimini kontrol etme ile ilgili maddeler hariç, Belediye Kanunu No. 5393 hükümleri
- Gümrük ve döviz mükelleflerine ilişkin mevzuat hükümleri
- Serbest Bölgeler Yasası’na aykırı diğer yasaların hükümleri
- Türkiye’de Yabancıların İkameti ve Seyahati Hakkında Kanun No. 5683
- Devlet İhale Kanunu No. 2886
Üçüncü olarak, serbest bölgenin kullanıcılarına sağladığı para transferi ve ticaret kolaylığı fırsatları da vardır. Serbest bölgede, kullanıcı, kazançlarını yetkili makamların izni olmadan kolayca transfer edebilir; buna yasal bir engel yoktur.
Ayrıca, 5000 USD veya karşılığı Türk lirasını aşmayan Türk menşeli mallar, sarf malzemelerinin teminini kolaylaştırmak amacıyla, ihracat işlemlerine tabi olmaksızın serbest bölgeye getirilebilir.
Serbest bölge ile Türkiye arasındaki ithalat ve ihracat hükümlerinin uygulanması nedeniyle, serbest bölge kullanıcıları Türkiye’den mal ve hizmetleri KDV’siz satın alabilirler.
SERBEST BÖLGEDE FAALİYET GÖSTERME İZNİ
Türkiye’deki Serbest Bölge Şirketinde faaliyet göstermek için öncelikle bir faaliyet izni alınması gerekmektedir. Bu izin, Ticaret Bakanlığı Serbest Bölgeler, Yabancı Yatırım ve Hizmetler Genel Müdürlüğü’nden alınmalıdır. Üretim izni, alım-satım izni, depolama izni, montaj-demontaj izni, bakım ve onarım izni, kiralama izni gibi hizmet sektörü, bankacılık ve sigorta gibi alanlarda faaliyet izni verilen alanlara örnek olarak sayılabilir.
Faaliyet izni başvurusu yapmak için önce başvuru formunun doldurulması ve 5000 USD başvuru ücretinin Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası’ndaki Serbest Bölgeler Özel Hesabına yatırılması gerekmektedir. Başvuru formu, ekleri ve başvuru ücreti hesap belgesi ile birlikte Serbest Bölge Müdürlüğü’ne başvuru yapılmaktadır. Başvuru, hem doğrudan hem de taahhütlü posta ile gönderilebilir. Serbest Bölge Müdürlüğü, bölgeyi işleten kurulun görüşünü aldıktan sonra başvuruyu kendi görüşünü ekleyerek Serbest Bölge Genel Müdürlüğü’ne yönlendirir. Başvurunun Serbest Bölge Genel Müdürlüğü tarafından değerlendirilmesi sonucunda olumsuz bir geri dönüş alan başvuru sahibine başvuru ücreti iade edilmektedir. Faaliyet izni verilmesinin uygun görülmesi durumunda, başvuru sahibinin, faaliyet göstereceği işyerinin teminine yönelik yapılacak sözleşmenin bir kopyasını ve gerekli belgeleri 30 gün içinde Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü’ne sunması gerekmektedir. Aksi takdirde, lisans alma hakkı kaybolmakta ve başvuru ücreti ilgili idarede gelir kaydedilmektedir.
Olumlu yanıt alan başvuru sahibi, serbest bölgede faaliyet göstermek için bir işyeri seçerken:
- Açık alan kiralamayı
- Özel sektöre ait serbest bölgelerdeki arazi veya işyerini satın almayı
seçeneklerinden birini tercih edebilecektir. İlk seçeneği değerlendiren başvuru sahipleri, serbest bölgede kiralama iznine sahip bir organizasyonla 30 gün içinde bir kiralama sözleşmesi yapmak zorundadır. İkinci seçenek için, başvuru sahibinin aynı süre içinde serbest bölgedeki işletme ile bir satış sözleşmesi yapması gerekmektedir. İşyerinin teminine yönelik bu sözleşmenin bir kopyası, ilgili Serbest Bölge Müdürlüğü tarafından onaylanarak Serbest Bölgeler Müdürlüğü’ne gönderilir ve sözleşmeyi imzalayan şirketler adına yıllık rapor hazırlanır.
SERBEST BÖLGEDE ŞİRKET KURULUMU
Serbest bölgede faaliyet gösteren ve o bölgede merkezi bulunan şirketlerin yanı sıra, şube açma imkanı da vardır. Serbest bölgede ticari faaliyet yürütmek isteyen yerli veya yabancı gerçek veya tüzel kişilerin, 1998/4 sayılı genelgeye uygun olarak esas sözleşme taslağında aşağıdaki hususlara dikkat etmeleri gerekmektedir:
- Madde amacının ve konusunun ilgili serbest bölge faaliyetlerine uygun olarak belirlenmesi ve başlığın bu yönde olması.
- Başlık, amaç ve konu başlıklarında “satın alma” ve “satış” kelimeleri yerine “ihracat” ve “ithalat” kelimelerinin kullanılmaması.
- Satın alma, satış ve üretim kısımlarının amaç ve konu başlıkları ile uyumlu olması gerekmekte; bu nedenle ilgili serbest bölgeye getirilmeyecek malların bu bölümlere dahil edilmemesi.
- Şirket süresinin en az işletme izni süresi kadar düzenlenmesi.
- Esas sözleşmenin değişikliği için hem şirketin yetkili organlarının hem de Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü’nün onayının alınacağına dair bir madde eklenmesi.
Ana sözleşme taslağı, yukarıda belirtilen Faaliyet İzni Başvuru Formu ve forma eklenmesi gereken belgelerle birlikte Serbest Bölge Müdürlüğü’ne sunulmalıdır. Son olarak; başvuru, gönderildiği yetkili otorite tarafından onaylandıktan sonra şirket kuruluşu için gerekli diğer belgelerle ticaret siciline başvurulması gerekmektedir. Böylece serbest bölgede faaliyet göstermek isteyen şirket, ticaret siciline kaydedilmiş ve resmi olarak faaliyet göstermeye başlayabilecektir.
