Kısa Çalışma Ödeneği Nedir?
4447 Sayılı Kanun’da düzenleme bulan kısa çalışma ödeneği genel ekonomik, sektörel, bölgesel kriz veya zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma sürelerinin geçici olarak azaltılması ya da işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen durdurulması hallerinde, işyerindeki sigortalı işçilere üç ayı aşmamak üzere maddi yardımda bulunan bir uygulamadır. Kısa çalışma ödeneğinden faydalanılabilmesi için işyerindeki çalışma sürelerinin en az üçte bir oranında azaltılması, işyeri faaliyetlerinin durdurulması halinde ise bu durdurmanın en az dört hafta sürmesi gerekmektedir. Örneğin haftada 6 gün çalışılan bir işyerinde çalışma süresi en az 2 gün veya daha fazla azaltılırsa kısa çalışma söz konusu olacaktır. Yine bir işyeri faaliyetlerini 5 hafta boyunca durdurmuşsa da aynı durum geçerlidir. İşveren, kısa çalışmanın ne zaman, hangi aralıklarla yapılacağını işin niteliğine göre belirleyebilir.
Kısa çalışma ödeneğinden kaç kere faydalanılabileceğine dair kanunda bir kısıtlama bulunmamaktadır. Yine bu ödenekten faydalanabilmek için asgari veya azami işçi sayısı kısıtlaması da bulunmamakta ve çalışma şartlarını karşılayan yabancı işçiler de kısa çalışma ödeneğinden faydalanabilmektedir. Ayrıca işçiler kısa çalışma ödeneği aldıkları süre boyunca sağlık hizmetlerinden yararlanabileceklerdir.
Kısa Çalışma Ödeneğinden Faydalanma Şartları Nelerdir?
4447 Sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’na göre kısa çalışma ödeneğinden faydalanma şartları şu şekildedir:
- Genel ekonomik kriz; Ulusal veya uluslararası ekonomide ortaya çıkan olayların, ülke ekonomisini ve dolayısıyla işyerini ciddi anlamda etkileyip sarstığı durumlar
- Sektörel kriz; Ulusal veya uluslararası ekonomide ortaya çıkan olaylardan doğrudan etkilenen sektörler ve bunlarla bağlantılı diğer sektörlerdeki işyerlerinin ciddi anlamda sarsıldığı durumlar
- Bölgesel kriz; Ulusal veya uluslararası olaylardan dolayı belirli bir il veya bölgede faaliyette bulunan işyerlerinin ekonomik olarak ciddi şekilde etkilenip sarsıldığı durumlar
- Zorlayıcı sebep; İşverenin kendi sevk ve idaresinden kaynaklanmayan, önceden kestirilemeyen, bunun sonucu olarak bertaraf edilmesine imkân bulunmayan, geçici olarak çalışma süresinin azaltılması veya faaliyetin tamamen veya kısmen durdurulması ile sonuçlanan dışsal etkilerden kaynaklanan dönemsel durumları ya da deprem, yangın, su baskını, heyelan, salgın hastalık, seferberlik gibi durumlar olmalıdır.
- Bu sebeplerle çalışma süreleri en az 1/3 oranında azalmalı veya çalışma tamamen durmalıdır.
- İşveren, kısa çalışma başvurusu yapmalıdır.
- Kısa çalışma ödeneğinden faydalanacak olan işçinin işsizlik sigortasını hak etme koşullarını yerine getirmesi yani kısa çalışmanın başladığı tarihten önceki 120 günde hizmet akdine tabi olması ve son 3 yıl içinde en az 600 günlük prim ödenmiş olması gerekmektedir. Ancak Covid-19 kaynaklı zorlayıcı sebeplerin varlığı halinde son 60 günde hizmet akdine tabi olunması ve son 3 yılda 450 gün prim ödenmiş olması 4447 Sayılı Kanun’un Geçici 23. Maddesiyle yeterli sayılmıştır.[N1]
Kısa Çalışma Başvurusu Nasıl Yapılır?
Kısa çalışma halinde kısa çalışma ödeneği İşsizlik Sigortası Fonundan karşılanmaktadır. Bu imkandan yararlanmak için işveren kısa çalışma talebini talep formu ve işçi listesi ile derhal Türkiye İş Kurumu’na bildirmelidir. Bildiri mail üzerinden yapılabileceği gibi işveren e-Devlet üzerinden de başvuru yapabilir. Eğer işyerinde toplu sözleşme uygulaması varsa kısa çalışma başvurusu toplu iş sözleşmesine taraf olan sendikaya da bildirilecektir. Kısa çalışma başvurusunun uygunluğu iş müfettişlerince tespit edilecek ve gerekli şartlar sağlanmışsa kısa başvuru kabul edilecektir. Başvuru sürecinde başvuru şartları ve uygunlukla ilgili sorunlar yaşamamanız için iş ve sosyal güvenlik hukuku alanında uzman olan çalışma arkadaşlarımız sürecin her aşamasında ilgiyle yanınızda olacaktır. İşverenin hatalı bilgi ve belge ile başvuru yapması nedeniyle fazla ödeme yapılırsa yapılan ödeme yasal faizi ile birlikte işverenden tahsil edilir. Bu nedenle başvuru sırasında uzman kişilerden bilgi ve yardım almak oldukça önemlidir.
Kısa Çalışma Ödeneğinin Süresi ve Hesaplanması
Kısa çalışma kural olarak en fazla 3 ay yapılabilir. Ancak cumhurbaşkanı kısa çalışma süresini 6 aya kadar uzatmaya yetkilidir.
Günlük kısa çalışma ödeneği, işçinin son 12 aydaki prime esas kazancı dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancın %60’ıdır. Ancak hesaplanan kısa çalışma ödeneği 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücret brüt tutarının %150’sini geçemez. Ayrıca kısa çalışma ödeneği kapsamında işçilere yapılacak olan ödemeler, işsizlik ödeneği süresinden mahsup edilir. Kısa çalışma ödeneği, işyerinde uygulanan çalışma süresini tamamlayacak şekilde çalışılmayan süreler için aylık olarak hesaplanır.
Kısa Çalışma Süresi İçinde Tam Zamanlı Çalıştırılan İşçilerin Hakları
Kısa çalışma süresi içinde işveren işçinin çalıştığı günler için sigorta primini ödemelidir. Ancak kötü niyetli işverenler kısa çalışma ödeneğinden faydalanıp işçiyi tam zamanlı olarak çalıştırabilir. Bu durumda işçi hem az ücret alacak hem de sigorta primleri eksik yatacaktır. Sigorta priminin eksik yatması hali işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranmasıdır ve bu durumda İş Kanunu md.24/2 uyarınca işçinin iş akdini haklı nedenle feshetmesi mümkündür. Bu şekilde çalışma yapıp konuyla ilgili soruları ve hukuki problemleri olan işçilerin bizimle iletişime geçmesi halinde uzman kadromuzla yardımcı olmaya daima hazırız.
Bunun yanı sıra işveren sigorta primlerini eksik ödediği veya hiç ödemediği için 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca idari para cezasına da çarptırılacaktır. 5510 sayılı Kanunun 101.maddesine göre işveren, eksik bildirim yaptığı her ay için asgari ücretin iki katı kadar para cezası öder.
Kısa Çalışma Ödeneği Hangi Hallerde Kesilir?
Kısa çalışma ödeneği alan kişilerin
- İşe başlaması
- Yaşlılık aylığı almaya başlaması
- Silah altına alınması
- Herhangi bir kanundan doğan çalışma ödevi nedeniyle işten ayrılması
- Geçici iş göremezlik ödeneğinden yararlanmaya başlaması halinde sağlık raporunun başladığı tarihten itibaren kısa çalışma ödeneği kesilir.
Kısa Çalışma Ödeneğinin Sona Ermesi
Genel ekonomik, sektörel, bölgesel kriz veya zorlayıcı sebeplerin sona ermesi halinde kısa çalışma ödeneği sona erer. Eğer 3 aylık süre dolmadan bu sebepler sona ermişse 3 aylık sürenin dolması beklenmeden kısa çalışma ödeneğinden faydalanma son bulacaktır.
İşveren, kısa çalışma ödeneğinden faydalanma şartları devam ederken kendi isteği ile normal çalışma şartlarına dönerse kısa çalışma ödeneği sona erer. Bu durumda işveren işçilere ve toplu iş sözleşmesi varsa işçi sendikasına 6 iş günü öncesinde haber vermelidir.
[N1]Covid için 6 ay uzatma getirilmişti ama mart 2021’de sona erdi. Yani 60 gün+450 günlük süre şu am geçerli değil, çıkartılabilir.
