İş Kanunu md.24 ve 25 işçi ve işveren açısından iş sözleşmesinin haklı nedenle feshini düzenlemektedir. Fesih, karşı tarafa yöneltilen tek taraflı irade beyanıyla iş sözleşmesinin sonlandırılmasıdır.
Feshin haklı sebebe dayanması halinde işçi de işveren de fesih bildirim süresine uymaksızın iş akdini derhal sonlandırabilir. Fesih, ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık nedeniyle gerçekleşiyorsa fesih hakkını kullanacak taraf, karşı tarafın ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranışını öğrendiği günden itibaren 6 iş günü ve herhalde 1 sene içinde fesih hakkını kullanmalıdır.
Fesih beyanı, karşı tarafa iletilmesi gereken bir beyandır. Haklı nedenle feshin karşı tarafa iletilmesi bakımından kanunda bir şekil şartı öngörülmemektedir, fesih iradesinin açıkça belirtilmesi yeterlidir. Ancak ileride çıkabilecek uyuşmazlıklar nedeniyle iş akdini sonlandıran tarafın fesih beyanını yazılı olarak bildirmesi daha yerinde olacaktır. Fesih sebeplerinin açıkça gösterilmesi, iş akdinin sonlandığı tarihin belirlenmesi, iş akdini kimin feshettiğinin tespiti gibi yargılamada oldukça önem taşıyan hususlar açısından fesih ihbarının uzman avukatlarla işbirliği halinde yapılması tarafların hak kaybına uğramasının önüne geçecektir.
İşçinin İş Akdini Haklı Nedenle Feshetmesi
İş Kanunu md.24’e göre işçi, iş sözleşmesini aşağıdaki haklı sebeplere dayanarak feshedebilir:
1.Sağlık Sebepleri:
- İş sözleşmesinin konusu olan işin yapılması işin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli olursa,
- İşçinin sürekli olarak yakından ve doğrudan buluşup görüştüğü işveren yahut başka bir işçi bulaşıcı veya işçinin işi ile bağdaşmayan bir hastalığa tutulursa,
2.Ahlak ve İyiniyet Kurallarına Aykırılık
- İşveren iş sözleşmesi yapıldığı sırada bu sözleşmenin esaslı noktalarından biri hakkında yanlış vasıflar veya şartlar göstermek yahut gerçeğe uygun olmayan bilgiler vermek veya sözler söylemek suretiyle işçiyi yanıltırsa,
- İşveren işçinin veya ailesi üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak şekilde sözler söyler, davranışlarda bulunursa veya işçiye cinsel tacizde bulunursa,
- İşveren işçiye veya ailesi üyelerinden birine karşı sataşmada bulunur veya gözdağı verirse, yahut işçiyi veya ailesi üyelerinden birini kanuna karşı davranışa özendirir, kışkırtır, sürükler, yahut işçiye ve ailesi üyelerinden birine karşı hapsi gerektiren bir suç işlerse yahut işçi hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ağır isnad veya ithamlarda bulunursa,
- İşçinin diğer bir işçi veya üçüncü kişiler tarafından işyerinde cinsel tacize uğraması ve bu durumu işverene bildirmesine rağmen gerekli önlemler alınmazsa,
- İşveren tarafından işçinin ücreti kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse,
- Ücretin parça başına veya iş tutarı üzerinden ödenmesi kararlaştırılıp da işveren tarafından işçiye yapabileceği sayı ve tutardan az iş verildiği hallerde, aradaki ücret farkı zaman esasına göre ödenerek işçinin eksik aldığı ücret karşılanmazsa, yahut çalışma şartları uygulanmazsa,
3.Zorlayıcı Sebepler
- İşçinin çalıştığı işyerinde bir haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı sebepler ortaya çıkarsa.
İşverenin İş Akdini Haklı Nedenle Feshetmesi
İş Kanunu md.25, işverenin iş akdini sonlandırmasında nelerin haklı sebep oluşturacağını saymaktadır. Bu sebepler şöyle sıralanmaktadır:
1.Sağlık Sebepleri
- İşçinin kendi kastından veya derli toplu olmayan yaşayışından yahut içkiye düşkünlüğünden doğacak bir hastalığa yakalanması veya engelli hâle gelmesi durumunda, bu sebeple doğacak devamsızlığın ardı ardına üç iş günü veya bir ayda beş iş gününden fazla sürmesi,
- İşçinin tutulduğu hastalığın tedavi edilemeyecek nitelikte olduğu ve işyerinde çalışmasında sakınca bulunduğunun Sağlık Kurulunca saptanması,
2.Ahlak ve İyiniyet Kurallarına Aykırılık
- İş sözleşmesi yapıldığı sırada bu sözleşmenin esaslı noktalarından biri için gerekli vasıflar veya şartlar kendisinde bulunmadığı halde bunların kendisinde bulunduğunu ileri sürerek, yahut gerçeğe uygun olmayan bilgiler veya sözler söyleyerek işçinin işvereni yanıltması,
- İşçinin, işveren yahut bunların aile üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak sözler sarf etmesi veya davranışlarda bulunması, yahut işveren hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ihbar ve isnadlarda bulunması,
- İşçinin işverenin başka bir işçisine cinsel tacizde bulunması,
- İşçinin işverene yahut onun ailesi üyelerinden birine yahut işverenin başka işçisine sataşması, işyerine sarhoş yahut uyuşturucu madde almış olarak gelmesi ya da işyerinde bu maddeleri kullanması,
- İşçinin, işverenin güvenini kötüye kullanmak, hırsızlık yapmak, işverenin meslek sırlarını ortaya atmak gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunması,
- İşçinin, işyerinde, yedi günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemesi,
- İşçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki işgünü veya bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü, yahut bir ayda üç işgünü işine devam etmemesi,
- İşçinin kendi isteği veya savsaması yüzünden işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi, işyerinin malı olan veya malı olmayıp da eli altında bulunan makineleri, tesisatı veya başka eşya ve maddeleri otuz günlük ücretinin tutarıyla ödeyemeyecek derecede hasara ve kayba uğratması,
3.Zorlayıcı Sebepler
- İşçiyi işyerinde bir haftadan fazla süre ile çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir sebebin ortaya çıkması,
4.İşçinin Gözaltı Veya Tutukluluk Halinin Fesih Bildirim Süresini Aşması
Gerek işçi gerekse işveren açısından sayılan haklı nedenle fesih sebepleri kanunda belirlenen sebeplerle sınırlıdır ve genişletilemez. İş sözleşmesi ile haklı nedenle fesih hakkının kullanılmasını sınırlayan veya engelleyen düzenlemeler yapılamaz. Bu şekilde bir düzenleme yapılsa dahi kanunun emredici hükmüne aykırı olduğundan geçersiz olur.
Haklı Nedenle Feshin Sonuçları
İş akdinin haklı nedenle feshedilmesi halinde fesih beyanının karşı tarafa ulaşması ile iş akdi sona erecektir. İşveren haklı nedenle iş akdini sonlandırırsa işçi işe iade ile ihbar ve kıdem tazminatı talebinde bulunamaz. Ayrıca haklı sebepler işçinin ahlak ve iyiniyet kurallarına uymamasından kaynaklanıyorsa işçi, kendi kusuruyla işsiz kaldığı için işsizlik ödeneğinden de faydalanamayacaktır. Bunun dışında kalan kullanılmamış yıllık izin, ulusal bayram ve genel tatil, yol ve yemek yardımı, fazla mesai gibi işçilik alacaklarına ilişkin işçilik hakları varlığını koruyacaktır.
İşçinin iş akdini haklı nedene dayanarak feshetmesi halinde de işe iade ve ihbar tazminatına ilişkin talepte bulunulamayacaktır. İşçi, haklı nedene dayanarak iş akdini sona erdirirse kıdem tazminatına hak kazanır ve diğer şartların oluşması halinde işsizlik ödeneğinden faydalanabilir. Ayrıca diğer işçilik alacaklarına ilişkin talepleri de ileri sürebilecektir.
İşverenin Haksız Feshi Halinde İşçinin Hakları
İşverenin iş akdini feshederken ileri sürdüğü gerekçeler kanunda sayılan sebeplerden değilse veya kanunda sayılan sebeplerden biri gerekçe olarak gösterilmesine rağmen bu sebep gerçekleşmemişse iş akdinin haksız feshinden bahsedilecektir. İşveren, kötü niyetli davranıp işçinin tazminat talebinde bulunmaması için böyle bir yol izleyebileceği gibi yeteri kadar bilgisi olmadığı için haklı nedenin var olduğunu düşünerek de haksız fesih yoluna gidebilir. İşverenin aleyhine sonuçlar doğmaması için haklı nedenle fesih sebebi bulunup bulunmadığı uzman kişilerle birlikte değerlendirilmelidir. Sonrasında daha büyük kayıplar yaşamamanız için alanında uzman olan avukatlarımız sizlere yardımcı olmaktan mutluluk duyacaktır.
İşverenin iş akdini kötü niyetle veya bilgisizliği sebebiyle haksız yere feshetmesi sonucunda işçi işe iade, kıdem ve ihbar tazminatları için talepte bulunabilecektir. Ayrıca işe iade davasına bağlı olarak boşta geçen süre ve işe başlatmama tazminatları da gündeme gelebilir. Bunun yanı sıra diğer işçilik alacakları da pek tabi ki talep edilebilecektir. İş akdi haksız olarak feshedilen işçilerin zaman geçirmeksizin iş hukuku alanında yetkin avukatlara ulaşması önemlidir. Özellikle işe iade talebinde bulunulması için kısa bir süre öngörülmesi hak kayıplarına yol açabilir. Bu süreçte hak kaybına uğramamanız için bizimle iletişime geçmeniz halinde uzman kadromuz her aşamada yanınızda olacaktır.
